Cách chế biến và ăn rau quả có lợi nhất cho sức khỏe


Chúng ta đều biết các loại rau quả có vai trò rất quan trọng đối với sức khỏe, chúng cung cấp nhiều các loại vitamin và khoáng chất cần thiết cho cơ thể. Vì vậy, cơ thể mỗi người cần được bổ sung các loại vitamin và khoáng chất hàng ngày từ các loại rau quả. Vậy để đảm bảo được điều này thì cách lựa chọn, chế biến, bảo quản và sử dụng chúng ra sao để mang lại hiệu quả tốt nhất, mời các bạn cùng tìm hiểu những tư vấn của chuyên gia trong bài viết dưới đây.
 

1. Thành phần dinh dưỡng và lợi ích của rau quả đối với cho cơ thể


Theo quan điểm của dinh dưỡng thì không có loại thực phẩm chuyên biệt nào mà bản thân nó được coi là “thực phẩm tốt” hay “thực phẩm xấu”.



Màu sắc biểu thị dinh dưỡng của rau quả

Rau quả là nguồn cung cấp các vitamin và khoáng chất cần thiết cho sự sống và phát triển của cơ thể, giúp bảo vệ cơ thể và tăng cường sức khỏe chống lại bệnh tật. Rau quả nói chung chứa ít chất béo, cholesterol và muối, nhưng lại cung cấp các carbohydrate phức hợp, chất xơ và các chất dinh dưỡng khác.

Rau quả đa số ít năng lượng, chứa đường tự nhiên thay vì đường tinh luyện (như trong các loại đồ ngọt chế biến công nghiệp) nên ít làm tăng đột ngột đường máu sau ăn. Điều này đặc biệt tốt với những người mắc hoặc có nguy cơ mắc  các bệnh chuyển hóa.

Rau quả còn cung cấp chất xơ giúp ích cho hệ tiêu hóa, ổn định hệ vi khuẩn đường ruột, chống táo bón, góp phần bình ổn đường máu, giảm cholesterol máu. Chế độ ăn nhiều rau quả sẽ giúp giảm nguy cơ tim mạch, đột quị, béo phì, sỏi thận, một số loại ung thư, đái tháo đường tuýp 2 và các rối loạn về xương.

Theo tháp dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam mà Viện Dinh dưỡng xây dựng, rau quả là tầng thực phẩm thứ 6 (trong 7 tầng) với số lượng khuyến cáo nên ăn hàng ngày nhiều chỉ đứng sau ngũ cốc. Số lượng đơn vị tiêu thụ là 3- 4 đơn vị rau và 3 đơn vị quả chín (mỗi đơn vị tương đương với 80g rau/quả, bằng khoảng 1 bát rau, 1 quả chuối trung bình, 1 quả cam, hay 1 miếng xoài ).

Bộ Nông nghiệp Mỹ còn khuyến nghị người dân nên ăn ít nhất 5- 9 đơn vị rau quả hàng ngày. Tuy nhiên số lượng rau quả không phải là điểm duy nhất cần quan tâm mà chúng ta cần phải ăn được nhiều loại rau quả với các màu sắc khác nhau. Ăn rau quả nhiều màu như cầu vồng giúp chúng ta có thể lấy được nhiều loại chất dinh dưỡng khác nhau cần thiết cho sức khỏe. Các màu sắc khác nhau của rau quả biểu thị các chất dinh dưỡng khác nhau mà nó chứa, vì vậy nếu ta ăn càng nhiều màu sắc, mỗi màu một ít hàng ngày thì ta sẽ thu được những ích lợi về dinh dưỡng tối đa.

Một số chất dinh dưỡng quý từ rau quả

Chất xơ: Bản chất là carbohydrate cần thiết cho hoạt động chức năng của ruột, chủ yếu là tiêu hóa. Chất xơ làm tăng thể tích bữa ăn mà ít năng lượng nên giúp cho người ta ăn ít mà no, đó là chìa khóa của việc ăn kiêng.
Folate: Là vitamin nhóm B, có vai trò trong tổng hợp tế bào hồng cầu, là chất dinh dưỡng quan trọng cho phụ nữ có thai để phòng dị tật ống thần kinh.

Kali: Là chất khoáng cần thiết cho cân bằng thể dịch, chức năng thần kinh và cơ. Kali còn có tác dụng phòng tăng huyết áp.

Vitamin A: Có vai trò với thị lực và da cũng như chức năng miễn dịch.

Vitamin C hỗ trợ làm lành vết thương, sức khỏe răng lợi và tăng cường hấp thu sắt

Sắt là chất khoáng quan trọng trong việc sản xuất hemoglobin là thành phần của máu mang oxy đến các mô của cơ thể.

Ăn rau quả nhiều màu như cầu vồng có lợi cho sức khỏe

Rau quả có thể chia thành 5 nhóm theo màu sắc của chúng: màu đỏ, tím/xanh lơ, cam, xanh lá cây và trắng/nâu. Mỗi màu chứa một nhóm hoạt chất sinh học có tác dụng đặc thù phòng chống một loại bệnh nào đó. Chính những hoạt chất sinh học này tạo nên màu sắc sống động cho loại rau quả ấy và tất nhiên cả những lợi ích về sức khỏe của chúng.

Màu đỏ: Rau quả có màu đỏ là do thành phần thực vật tự nhiên có tên là lycopene. Lycopene là một chất chống ôxy hóa rất mạnh có tác dụng giảm nguy cơ ung thư và cho ta một trái tim khỏe mạnh. Rau quả màu đỏ cũng chứa nhiều vitamin và chất khoáng quan trọng như kali, vitamin A, vitamin C và folate. Do đó nhóm rau quả này giúp cho thị lực và hệ miễn dịch và giảm nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiết niệu.

Màu tím/xanh lơ: Thành phần thực vật có tên anthocyanin tạo nên màu xanh ở rau quả, chất này cũng có đặc tính chống ôxy hóa, giúp bảo vệ sự phá hủy của tế bào và làm giảm nguy cơ ung thư, đột quỵ và bệnh tim mạch.

Màu cam/vàng: Là do thành phần caroteinoids tạo nên. Một loại caroteinoid phổ biến là betacarotein có nhiều trong khoai lang, bí đỏ và cà rốt. Chất này vào cơ thể chuyển hóa thành vitamin A có tác dụng giúp bảo vệ các màng nhày (ống tiêu hóa, hô hấp) và sức khỏe của mắt. Một loại caroteinoid khác là lutein được dự trữ ở mắt và có vai trò trong việc phòng chứng đục thủy tinh thể và thoái hóa võng mạc tuổi già có thể dẫn đến mù lòa. Rau quả màu vàng và đỏ còn chứa nhiều vitamin C có vai trò tăng cường miễn dịch và chuyển hóa.

Màu xanh lá cây: Rau quả màu xanh mang các hoạt chất sinh học bao gồm caroteinoid, chlorophyll, indoles và saponins, những chất này có đặc tính chống ung thư. Các loại rau lá xanh như rau cải chân vịt, súp lơ xanh còn chứa nhiều folate (Vitamin B9), vitamin A, C, K. Các loại rau lá màu xanh thẫm còn chứa nhiều sắt (sắt non-hem), mặc dù loại sắt này khó hấp thu hơn so với sắt từ thức ăn có nguồn gốc động vật nhưng đây cũng là nguồn cung cấp sắt cần được khuyến khích, nhất là ở những nơi hoặc những nhóm đối tượng tiếp cận thức ăn nguồn gốc động vật còn hạn chế.

Màu nâu/trắng: Rau quả màu này có nhiều hoạt chất sinh học như allicin (trong thành phần của tỏi) có đặc tính chống virus và vi khuẩn, giảm nguy cơ huyết áp cao, giảm cholesterol trong máu, ung thư và bệnh tim mạch. Tỏi và hành tây có chất chống ôxy hóa là polyphenols, đóng vai trò quan trọng trong chống viêm nhiễm kéo dài. Một số rau quả nhóm này như chuối và khoai tây còn là nguồn cung cấp nhiều kali. Chất glucosinolates trong súp lơ trắng có tác dụng bảo vệ phòng ung thư.
 

2. Bí quyết giữ chất vitamin và khoáng chất trong rau xanh



 
Nhiều người nghĩ, mua rau về để vài hôm cho… đỡ hóa chất, hoặc ngâm trong nước trước khi chế biến khoảng một buổi. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, các cách này đều có thể khiến rau mất chất.

Theo PGS.TS Hà Văn Thuyết, nguyên cán bộ Viện công nghệ sinh học – công nghệ thực phẩm (Đại học Bách khoa Hà Nội), nhiều người có thói quen mua rau từ hôm trước để đến hôm sau ăn hoặc ngâm rau trong nước cả buổi nhằm loại bỏ chất bẩn trước khi nấu là chưa hợp lý.

Để giúp rửa rau sạch và giữ được vitamin trong rau tươi khi nấu có thể tham khảo các bước sau: Khi mua rau cần chọn loại tươi mới và nên sử dụng hết trong ngày, tránh để đến các ngày sau. Bởi thời gian dự trữ rau càng lâu thì lượng vitamin C hao hụt càng lớn. Ngay cả khi để rau trong tủ lạnh, lượng vitamin giảm đi đáng kể.

Ngoài ra, để giữ được vitamin trong rau tốt nhất là nên rửa rau thành từng cọng rồi mới cắt. Khi rửa nên tránh ngâm nước quá lâu bởi vitamin rất dễ hòa tan trong nước. Bạn chỉ cần ngâm rau khoảng 5 phút trong nước để tan các vết bẩn, sau đó rửa 3 lần dưới vòi nước xối để loại bỏ chất bẩn.

Tránh làm dập rau. Rau càng bị nát càng bị hao hụt vitamin. Khi luộc rau chỉ nên vừa đủ vì kéo dài sẽ làm mất đi các vi chất. Đồng thời khi chế biến xong phải ăn ngay, tránh để quá lâu. Nước luộc rau ở nhiệt độ cao sẽ làm mất đi lượng vitamin C có trong rau, vì thế tốt nhất cho rau vào nước đang đun sôi và vớt ra thật nhanh. 

Bên cạnh đó, cần chú ý lưu trữ, bảo quản thực phẩm đúng cách. Bởi lẽ, việc giữ từng loại rau củ quả không đúng sẽ gây hao hụt chất dinh dưỡng. Nên mua và ăn ngay trong ngày, đảm bảo độ tươi ngon. Một số loại không nên cho tủ lạnh như cà chua, hành tây, khoai tây, chuối, húng quế, cà tím. Không nên ngâm quá lâu trong nước, một số loại rau củ có hình dáng cứng (như ớt chuông...) nên rửa dưới vòi nước chảy, đồng thời cần điều tiết nước để tránh rau bị dập nát.

Rau xanh và hoa quả không thể thiếu trong khẩu phần mỗi ngày.
 
Rau khi ninh nhừ hoặc đun kỹ sẽ bị giảm dưỡng chất, vitamin so với rau sống hay rau luộc vừa tới, vì vậy khi chế biến mọi người nên lưu ý đến nhiệt độ và thời gian chế biến. 

Rau quả đã chế biến tốt nhất ăn hết trong một bữa, tránh để lại ngày hôm sau hoặc hâm lại nhiều lần, đặc biệt với các loại rau hẹ, củ cải, rau diếp. Lượng nitrat trong các loại rau này sẽ chuyển thành nitrit gây hại nếu chúng ta đun đi đun lại nhiều lần.

Những món dưa cải muối cần chờ thực sự chín mới ăn. Bởi lẽ, khi chưa chín, hàm lượng nitrit tồn dư sẽ khiến cơ thể mệt mỏi, uể oải, thậm chí nguy cơ gây ung thư.

Lạm dụng rau củ chứa carotene như cà chua, cà rốt. Chúng khiến lượng lipid trong máu tăng cao, gây vàng da, vàng mắt, lâu dần suy giảm nhận thức, dẫn đến khó ngủ, nói mơ…
 
Đông Trần tổng hợp (nguồn: Khoahoc&Doisong)


Tags
Tiêu điểm
Top