Công bố Giải Nobel năm 2019


Nobel Y Sinh 2019 vinh danh khám phá về tế bào


Ủy ban Nobel của Viện Karolinska (Thụy Điển) trao giải Nobel 2019 cho ba nhà khoa học khám phá ra cách tế bào cảm nhận lượng oxy và thích ứng với điều đó.


Các nhà khoa học đoạt giải Nobel Y Sinh 2019 - Ảnh: AFP

Giải thưởng chia đều cho ba nhà khoa học Peter Ratcliffe thuộc Viện Francis Crick tại London (Anh), William G Kaelin thuộc Đại học Harvard (Mỹ) và Gregg L Semenza thuộc Đại học Hopkins (Mỹ).

"Các khám phá của những người đoạt giải Nobel năm nay hé lộ cơ chế của một trong những tiến trình thích nghi thiết yếu nhất của sự sống" - Ủy ban Nobel của Viện Karolinska cho biết trong tuyên bố trao giải chiều 7-10, giờ Việt Nam.

Cả ba sẽ chia nhau giải thưởng trị giá khoảng 913.000 USD.

Theo Ủy ban Nobel của Viện Karolinska, các loài sinh vật cần oxy để duy trì sự sống và con người đã nhận thức được tầm quan trọng của oxy từ nhiều thế kỷ qua. Tuy nhiên, cách mà tế bào thích nghi với các lượng oxy khác nhau vẫn là điều bí ẩn.

"Họ đã thiết lập nền tảng cho sự hiểu biết của chúng ta về mức độ oxy ảnh hưởng đến chức năng sinh lý và chuyển hóa tế bào. Những khám phá của họ cũng mở đường cho những chiến lược mới đầy hứa hẹn để chống thiếu máu, ung thư và nhiều bệnh khác" - tuyên bố trao giải viết.

Trước đó, tổ chức Clarivate Analytics phân tích các trích dẫn hàn lâm từ hơn 34.000 nguồn tài liệu trong năm qua cho thấy các vấn đề liên quan đến tế bào gốc và ung thư được quan tâm bậc nhất trong lĩnh vực y tế.

Trước đây, người ta đã biết rằng khi cơ thể không đủ oxy sẽ làm tăng hormone erythropoietin (EPO) để thúc đẩy việc sản xuất hồng cầu - những tế bào vận chuyển oxy của cơ thể. Nhưng không ai biết cơ chế nào kích hoạt phản ứng này. Phát hiện của bộ ba nhà khoa học đoạt giải Nobel Y sinh năm nay đã trả lời câu hỏi đó.

Họ phát hiện ra rằng cơ chế cảm nhận oxy xuất hiện trong gần như mọi tế bào, không chỉ ở tế bào thận nơi sản sinh EPO. Và khi mức oxy trong máu thấp, còn gọi là hypoxia, một loại phức hợp protein gọi là tác nhân cảm ứng hypoxia (HIF) sẽ tăng lên. Trong các điều kiện thông thường, HIF biến mất rất nhanh nhưng lại được bảo vệ trong môi trường thiếu oxy. Quan trọng là phức hợp này gắn với một phần DNA gần gene điều khiển EPO.

Các nghiên cứu của họ cho thấy khi mức oxy cao, tế bào chứa rất ít HIF. Nhưng khi mức oxy thấp, lượng HIF tăng lên để gắn vào ADN có thể kết nối và điều chỉnh gene EPO cũng như các gene khác có phần ADN gắn kết với HIF.

Sức ảnh hưởng của khám phá này rất lớn bởi phản ứng của cơ thể với sự thay đổi mức oxy liên quan đến nhiều thứ, từ việc tập thể dục cho đến sự phát triển của phôi thai. Nó cũng liên quan đến một số căn bệnh khiến bệnh nhân có ít EPO hơn và thiếu máu trầm trọng. Trong ung thư, các khối u thường sử dụng cơ chế liên quan đến oxy để kích thích sự phát triển các mạch máu mới, một lĩnh vực đang được các nhà khoa học nghiên cứu.

Ngoài ra, theo hội đồng trao giải Nobel, cơ chế thích ứng của tế bào với các mức oxy cũng giải thích việc các loài động vật có thể sinh sống tại nhiều khu vực có độ cao khác nhau.

"Là một nhà khoa học, tôi biết rằng nếu mình nhận được cuộc gọi lúc 5h sáng với số điện thoại rất nhiều số, đó đôi lúc sẽ là tin rất tốt, và tim tôi bắt đầu đập liên hồi. Mọi chuyện quá sức tưởng tượng"- Nhà khoa học William Kaelin chia sẻ khoảnh khắc được thông báo nhận giải Nobel.

Nhà khoa học William Kaelin là Giáo sư y khoa tại Đại học Harvard. Ông từng được trao giải thưởng Lasker cho nghiên cứu y học cơ bản năm 2016 và Giải thưởng Khoa học Ung thư ASCO 2016. Phòng thí nghiệm của ông nghiên cứu các protein ức chế khối u.

Nhà khoa học Gregg Semenza là Giáo sư khoa ung thư, hóa học sinh học và y học tại Đại học Y khoa Johns Hopkins.

Trong khi đó, ông Peter Ratcliffe là bác sĩ người Anh, đồng thời là nhà sinh học tế bào và phân tử nổi tiếng với công trình nghiên cứu về các phản ứng của tế bào đối với tình trạng thiếu oxygen. Ông còn là thành viên Học viện Francis Crick ở London (Anh).

Từ năm 1901 đến 2018, đã có 216 lần giải Nobel Y học được trao, trong đó có 12 phụ nữ từng được nhận giải này.
 

Nobel hóa học 2019 tôn vinh các công trình phát triển pin lithium-ion


Ba nhà hóa học của các nước Mỹ, Anh và Nhật đã vừa được vinh danh giải Nobel hóa học 2019 với những thành tựu góp phần phát triển pin lithium-ion.
 

Các nhà khoa học vừa được trao giải Nobel hóa học 2019, từ trái qua là các ông John B. Goodenough, M. Stanley Whittingham và Akira Yoshino - Ảnh: REUTERS

Chiều 9-10 (giờ Việt Nam) Viện hàn lâm Khoa học hoàng gia Thụy Điển công bố chủ nhân giải Nobel hóa học năm nay. Theo đó, nhóm các nhà khoa học được trao giải là các ông John Goodenough (Mỹ), Stanley Whittingham (Anh) và Akira Yoshino (Nhật).

Trong 3 nhà khoa học vừa đoạt giải Nobel hóa học, đáng chú ý có giáo sư Goodenough (97 tuổi) là vị giáo sư lớn tuổi nhất trước nay đoạt giải Nobel. Năm ngoái GS Arthur Ashkin (96 tuổi) là người giữ kỷ lục này.

Mỗi người trong họ đều đã có một đóng góp quan trọng trong quá trình phát triển thành công pin lithium-ion và đưa nó vào phổ biến trong cuộc sống.

Vào đầu những năm 1970, ông Stanley Whittingham đã sử dụng hệ thống thiết bị rất lớn để phát triển loại pin lithium có thể hoạt động đầu tiên.

Sau đó ông John Goodenough đã tăng gấp đôi tiềm năng hoạt động của pin lithium, tạo ra những điều kiện phù hợp để có một loại pin mạnh mẽ và hữu dụng hơn.

Giáo sư Akira Yoshino là người đã thành công trong việc loại bỏ lithium nguyên chất khỏi pin, thay vào đó chỉ dựa hoàn toàn trên lithium-ion, vốn an toàn hơn lithium nguyên chất. Điều này đã khiến loại pin này có thể khai thác ứng dụng rộng rãi trong thực tế.

Theo hội đồng giải thưởng, "loại pin trọng lượng nhẹ, có thể sạc lại nhiều lần và mạnh mẽ này hiện đang được sử dụng trong mọi thứ, từ điện thoại di động cho tới laptop và các loại xe điện… (và) cũng có thể lưu trữ một lượng lớn năng lượng từ điện mặt trời và điện gió, giúp cho xã hội có thể không cần dùng tới nhiên liệu hóa thạch".

Sự phổ biến ngày càng nhiều của pin lithium-ion trong những năm qua khiến giới quan sát từng nhiều lần đồn đoán việc trao giải Nobel cho các thành tựu góp phần phát triển ra loại pin này chỉ còn là vấn đề thời gian. Và thực tế, trước thềm mùa Nobel năm nay cũng đã có nhiều thông tin đồn đoán về việc này.

Như vậy, tính đến nay đã có 111 giải Nobel hóa học được trao cho 184 tác giả từ năm 1901 đến 2019, trong đó có 63 giải chỉ trao cho 1 người. Có 5 phụ nữ đã nhận giải Nobel hóa học.


Nobel vật lý 2019 tôn vinh nghiên cứu về vũ trụ


Giải Nobel vật lý 2019 được trao cho ba nhà khoa học với "những đóng góp cho sự hiểu biết về sự tiến hóa của vũ trụ và vị trí của trái đất trong vũ trụ".
 

Các nhà khoa học đoạt giải Nobel vật lý 2019 - Ảnh: Nobelprize

Một nửa giải thưởng được chia cho nhà khoa học người Mỹ gốc Canada James Peebles về "các khám phá lý thuyết về vũ trụ học vật lý" và nửa còn lại thuộc về hai khoa học gia người Thụy Sĩ Michel Mayor và Didier Queloz vì đã "phát hiện ra một ngoại hành tinh có quỹ đạo quay quanh một ngôi sao giống mặt trời".

Trong thông báo trao giải ngày 8-10, Viện hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển cho biết "khung lý thuyết được James Peebles phát triển trong hơn hai thập kỷ, đã trở thành nền tảng cho sự hiểu biết hiện đại của chúng ta về lịch sử vũ trụ, từ Big Bang cho đến ngày nay".

Trong khi đó, vào năm 1995, Michel Mayor và Didier Queloz đã phát hiện ra hành tinh đầu tiên bên ngoài Hệ mặt trời, một ngoại hành tinh, quay quanh một ngôi sao kiểu mặt trời, 51 Pegasi.

Ông Mayor là người đầu tiên tìm ra hành tinh ngoài Hệ mặt trời 51 Pegasi. Khám phá của ông đã tác động đến lý thuyết hình thành các hệ hành tinh và mở ra hướng nghiên cứu mới trong thiên văn hiện đại. 

Nhà khoa học này đã được trao nhiều giải thưởng quốc tế trong sự nghiệp nghiên cứu của mình và được nhiều đại học danh tiếng trên thế giới trao bằng giáo sư danh dự.


Buổi công bố giải Nobel vật lý 2019 tại Stockholm, Thụy Điển ngày 8-10 - Ảnh: REUTERS

Năm 2018, Giải Nobel vật lý được chia đôi cho những người tạo nên hai "phát minh đột phá trong lĩnh vực vật lý laser". Hai nhà vật lý Gérard Mourou (người Pháp) và Donna Strickland (người Canada) nhận một nửa giải thưởng trị giá 1 triệu USD, trong khi nửa còn lại được trao cho nhà khoa học người Mỹ Arthur Ashkin.

Bà Strickland là phụ nữ đầu tiên đoạt giải Nobel vật lý trong 55 năm qua, kể từ khi bà Maria Goeppert-Mayer được vinh danh với công trình cấu trúc vỏ hạt nhân năm 1963.

"Các phát minh năm nay (2018) đã cách mạng hóa ngành vật lý laser. Các vật thể cực nhỏ và các quá trình có tốc độ cực nhanh giờ đây đã có thể được quan sát theo cách mới. Những công cụ cực kỳ chính xác đã mở ra nhiều lĩnh vực nghiên cứu chưa được khai phá trước đó, và vô số ứng dụng công nghiệp và y khoa" - Viện hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đánh giá về giải thưởng năm ngoái.

Giải Nobel vật lý ra đời năm 1901 và đến nay đã được trao 112 lần cho 209 học giả và nhóm nghiên cứu trên thế giới, trong đó người duy nhất hai lần nhận giải thưởng danh giá này là John Bardeen, theo Nobel Prize.
 
Mỹ Anh tổng hợp (theo Tuổi trẻ)


Tags
Tiêu điểm
Top