Lực lượng thanh niên xung phong Việt Nam là một trong những hình mẫu tiêu biểu về sự kết hợp giữa lý tưởng cách mạng và tinh thần dấn thân của tuổi trẻ. Trải qua các giai đoạn lịch sử, từ đấu tranh giải phóng dân tộc đến xây dựng và phát triển đất nước, thanh niên xung phong luôn giữ vai trò là một nhân tố quan trọng trong lực lượng chính trị xung kích trên nhiều lĩnh vực; tiếp tục phát huy truyền thống anh hùng đóng góp sức lực, trí tuệ cho công cuộc phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Truyền thống anh hùng - nền tảng của bản lĩnh thanh niên Việt Nam
Trong tiến trình cách mạng Việt Nam, thanh niên luôn giữ vai trò quan trọng trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng đất nước. Từ khi ra đời đến nay, lực lượng thanh niên xung phong không ngừng vận động và phát triển cùng với những biến chuyển của đất nước. Nếu như trong chiến tranh, thanh niên xung phong là lực lượng trực tiếp phục vụ chiến đấu, thì trong thời bình, lực lượng này đảm nhận các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh và tham gia quản lý cộng đồng. Lực lượng thanh niên đã thực hiện đúng lời Bác Hồ đã dạy lúc sinh thời: “Một năm khởi đầu từ mùa xuân. Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ. Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội”(1); “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà. Thật vậy nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên. Thanh niên muốn làm người chủ tương lai cho xứng đáng thì ngay hiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực lượng của mình, phải ra làm việc để chuẩn bị cái tương lai đó”(2).
Lực lượng thanh niên xung phong Việt Nam được hình thành trong bối cảnh cách mạng đặt ra yêu cầu khách quan về việc xây dựng một lực lượng thanh niên có tổ chức chặt chẽ, có lý tưởng cách mạng rõ ràng và sẵn sàng dấn thân, hy sinh vì lợi ích tối cao của quốc gia, dân tộc. Được Đảng Cộng sản Việt Nam trực tiếp lãnh đạo và tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường, lực lượng này đã nhanh chóng trưởng thành, khẳng định vai trò là đội ngũ xung kích tiêu biểu, luôn đi đầu trong các nhiệm vụ khó khăn, gian khổ, đặc biệt là trong các cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc. Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh, lực lượng thanh niên xung phong đã được tổ chức và rèn luyện như một đội quân xung kích cách mạng, đặt lợi ích của Tổ quốc và nhân dân lên trên lợi ích cá nhân, sẵn sàng đi bất cứ nơi đâu, làm bất cứ việc gì khi Tổ quốc cần.
Trong suốt các giai đoạn chiến tranh giải phóng dân tộc và vệ quốc, lực lượng thanh niên xung phong đã đảm nhận nhiều nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, từ việc mở mới và sửa chữa các tuyến đường giao thông, tổ chức vận chuyển lương thực, vũ khí và các nhu yếu phẩm phục vụ tiền tuyến, đến công tác cứu hộ, chăm sóc thương binh và bảo đảm cho hệ thống hạ tầng kỹ thuật luôn được duy trì, hoạt động thông suốt trong mọi hoàn cảnh. Không chỉ dừng lại ở vai trò phục vụ, trong nhiều tình huống cấp bách, thanh niên còn trực tiếp tham gia chiến đấu, góp phần vào thắng lợi chung của các chiến dịch. Hoạt động trong điều kiện vô cùng gian nan, khắc nghiệt, thường xuyên phải đối mặt với bom đạn, thiếu thốn vật chất và hiểm nguy cận kề, lực lượng này vẫn luôn thể hiện rõ phẩm chất chính trị anh dũng, ý chí kiên cường, tinh thần bền bỉ vượt qua mọi thử thách, cũng như sự sẵn sàng cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.
Chính trong thực tiễn đó, nhiều cá nhân đã trở thành những tấm gương tiêu biểu, được ghi nhận như những biểu tượng sống động của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, góp phần hun đúc và lan tỏa những giá trị cao đẹp trong đời sống xã hội. Hoạt động trong điều kiện chiến tranh khốc liệt, thường xuyên đối mặt với bom đạn, gian khổ và mất mát, nhưng thanh niên đã “sát cánh bộ đội, cùng chiến đấu và phục vụ chiến đấu… Nhiều trường hợp thanh niên xung phong thay cho thương binh cầm súng hoặc cướp vũ khí của địch diệt địch”(3). Điều đó đã thể hiện tinh thần quả cảm, ý chí kiên cường và lòng trung thành tuyệt đối với mục tiêu độc lập dân tộc. Nhiều tập thể, cá nhân đã chấp nhận hy sinh tuổi trẻ, thậm chí cả tính mạng, để hoàn thành nhiệm vụ theo tiếng gọi của non sông. Sự cống hiến ấy không chỉ góp phần bảo đảm thắng lợi của các chiến dịch, chiến cuộc, mà còn để lại dấu ấn sâu đậm trong tiến trình cách mạng của dân tộc ta.
Sau khi đất nước thống nhất, nhiệm vụ mới của thanh niên xung phong là chuyển sang xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội, tiếp tục góp phần giữ vững quốc phòng và an ninh. Thanh niên tham gia khai hoang, phục hồi sản xuất, xây dựng kết cấu hạ tầng và góp phần ổn định đời sống nhân dân trong điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn. Truyền thống anh hùng của thanh niên xung phong tiếp tục được khẳng định bằng tinh thần trách nhiệm cao trong lao động tạo dựng cuộc sống của từng cá nhân, trực tiếp đóng góp phát triển cộng đồng, xây dựng đất nước. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành bản sắc thanhniên xung phong gắn bó chặt chẽ giữa tinh thần cống hiến và sự phát triển đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận định: “Thanh niên là người xung phong trong công cuộc phát triển kinh tế và văn hóa, trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội”(4).
Thanh niên xung phong góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong kỷ nguyên mới
Trong thời kỳ đổi mới và hội nhập của đất nước, vai trò của thanh niên xung phong có sự chuyển dịch rõ rệt cả về nội dung và phương thức hoạt động. Song song với sự chuyển đổi về thực tiễn hoạt động, định hướng đổi mới của Đảng ta đã đặt ra yêu cầu rõ ràng về việc phát huy vai trò của thanh niên trong sự nghiệp phát triển đất nước. Thanh niên không chỉ được xem là lực lượng kế thừa, mà còn là chủ thể trực tiếp tham gia giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình đổi mới và hội nhập. Quá trình chuyển mình ấy đòi hỏi thanh niên xung phong phải nâng cao trình độ, tay nghề, rèn luyện kỹ năng làm việc chuyên nghiệp, khả năng tổ chức và năng lực thích ứng với những yêu cầu ngày càng đa dạng, như Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ, đội ngũ thanh niên phải “tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niên già, đồng thời là người phụ trách dìu dắt thế hệ thanh niên tương lai - tức là các cháu nhi đồng”(5).
Hiện nay, lực lượng thanh niên xung phong tham gia tích cực vào nhiều hoạt động thiết thực như bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, hỗ trợ quản lý dân cư, bảo vệ môi trường, ứng phó thiên tai và triển khai các chương trình an sinh xã hội; trong quá trình chuyển đổi sang vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, lực lượng thanh niên tại nhiều tỉnh, thành phố của cả nước đã chủ động, tích cực tham gia các tổ hỗ trợ chuyển đổi số cộng đồng, đã trực tiếp góp phần đưa chủ trương lớn của Đảng đi vào thực tế, trực tiếp tham gia vào phong trào “Bình dân học vụ số”, xây dựng công dân số, hỗ trợ các cộng đồng dân cư kết nối với chính quyền số.... Thông qua các hoạt động này, thanh niên xung phong góp phần nâng cao hiệu quả quản lý xã hội, giảm áp lực cho các cơ quan chức năng và tăng cường sự gắn kết cộng đồng.
Trong bối cảnh hiện nay, vai trò xung kích của lực lượng thanh niên xung phong không còn giới hạn ở việc hoàn thành các nhiệm vụ được giao, mà đã mở rộng sang phương diện chủ động tổ chức và điều hành hoạt động. Thanh niên thể hiện rõ năng lực phối hợp liên ngành, kết nối các nguồn lực xã hội và tham gia trực tiếp vào quá trình đề xuất, kiến tạo giải pháp cho những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn. Sự thay đổi từ chỗ chủ yếu làm nhiệm vụ hỗ trợ sang đảm nhiệm vai trò chủ động tham gia vào tiến trình phát triển phản ánh mức độ trưởng thành cả về tư duy, năng lực và trách nhiệm của lực lượng này trước yêu cầu mới. Bên cạnh những đóng góp trong lĩnh vực tổ chức và quản lý, các hoạt động hướng đến cộng đồng của từ chỗ chủ yếu làm nhiệm vụ hỗ trợ sang đảm nhiệm vai trò chủ động tham gia vào tiến trình phát triển còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa sâu rộng về mặt giá trị xã hội. Thông qua các chương trình tình nguyện, hỗ trợ dân sinh và tham gia giải quyết các vấn đề xã hội, thanh niên góp phần củng cố tinh thần trách nhiệm, ý thức công dân và xây dựng nếp sống vì cộng đồng.
Những giá trị này còn mang đến tác động tích cực đến nhận thức và hành vi của xã hội nói chung, góp phần tăng cường niềm tin của nhân dân đối với các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Trong tiến trình phát triển bền vững đất nước gắn với bảo tồn và phát huy giá trị bản sắc văn hóa dân tộc, lực lượng thanh niên xung phong giữ vị trí như một nguồn lực xã hội quan trọng. Không chỉ trực tiếp tham gia giải quyết những vấn đề cụ thể trong quản lý và vận hành xã hội, thanh niên còn góp phần định hình các chuẩn mực giá trị tích cực trong đời sống xã hội như tinh thần trách nhiệm công dân, ý thức cống hiến tự nguyện, lối sống văn minh… Thông qua các hành động cụ thể, thiết thực, thanh niên xung phong vừa tiếp nối truyền thống anh hùng vẻ vang, vừa làm phong phú thêm nội hàm trong điều kiện mới.
Khát vọng cống hiến của thanh niên xung phong Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc
Đảng và Nhà nước ta luôn luôn coi trọng và đánh giá cao vai trò, vị trí của thanh niên, xác định thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, là rường cột của nước nhà, chủ nhân tương lai của đất nước, là lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội(6).
Giữa bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, yêu cầu đặt ra đối với lực lượng thanh niên xung phong ngày càng cao. Truyền thống anh hùng của thanh niên xung phong cần được chuyển hóa thành động lực phát triển mới, gắn với tinh thần đổi mới sáng tạo, khả năng ứng dụng khoa học - công nghệ và năng lực thích ứng với môi trường biến động. Bản chất xung kích trong giai đoạn hiện nay được thể hiện ở việc dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và chủ động tham gia giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình phát triển.
Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thanh niên xung phong là yêu cầu cấp thiết, trong đó cần chú trọng phát triển kỹ năng số, kỹ năng xã hội và năng lực làm việc trong môi trường đa ngành, đa lĩnh vực. Đây là điều kiện quan trọng để thanh niên xung phong tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong bối cảnh mới. Sự kết hợp giữa lý tưởng cách mạng, tri thức hiện đại và hành động thực tiễn sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp, giúp thanh niên xung phong đóng góp hiệu quả hơn vào sự nghiệp phát triển đất nước.
Không dừng lại ở việc tiếp thu, lực lượng thanh niên còn tích cực vận dụng hiểu biết và năng lực của mình để tham gia giải quyết các vấn đề đặt ra trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Từ nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, đến tham gia quản lý xã hội, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, dấu ấn của thanh niên ngày càng rõ nét. Các hình thức cống hiến cũng trở nên đa dạng, linh hoạt hơn, không còn thu hẹp trong những mô hình truyền thống mà mở rộng mạnh mẽ sang không gian số và các hoạt động mang tính liên ngành, liên kết đa lĩnh vực.
Thông qua những đóng góp cụ thể, thiết thực và sáng tạo, thanh niên Việt Nam từng bước khẳng định vị thế là lực lượng xung kích, năng động và tiên phong. Chính sự chủ động, trách nhiệm và khát vọng vươn lên ấy đã và đang góp phần quan trọng vào tiến trình hiện đại hóa, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới. Trong mục tiêu tổng quát, Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030 nêu rõ: “Xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam phát triển toàn diện, giàu lòng yêu nước, có ý chí tự cường, tự hào dân tộc; có lý tưởng cách mạng, hoài bão, khát vọng vươn lên xây dựng đất nước; có đạo đức, ý thức công dân, chấp hành pháp luật; có sức khỏe và lối sống lành mạnh; có văn hóa, kiến thức, trình độ học vấn, kỹ năng sống, nghề nghiệp và việc làm; có ý chí lập thân, lập nghiệp, năng động, sáng tạo, làm chủ khoa học, công nghệ (…) Phát huy tinh thần cống hiến, xung kích, tình nguyện và nâng cao trách nhiệm của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”(7).
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng cùng với quá trình chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ và toàn diện trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, vai trò của thanh niên, trong đó có lực lượng thanh niên xung phong ngày càng được khẳng định rõ nét. Trước những yêu cầu mới của sự phát triển, mỗi đóng góp của tuổi trẻ, dù ở quy mô nhỏ hay lớn, đều gắn chặt với mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao vị thế của quốc gia. Thanh niên Việt Nam không chỉ là lực lượng thụ hưởng những thành quả đổi mới và hội nhập của đất nước, thành tựu khoa học và công nghệ của nhân loại, mà còn là chủ thể trực tiếp tham gia kiến tạo tương lai bằng trí tuệ, bản lĩnh và hành động cụ thể, thiết thực.
Quá trình hình thành và phát triển của lực lượng thanh niên xung phong Việt Nam là minh chứng rõ nét cho sự kế thừa và phát huy truyền thống anh hùng của dân tộc trong những điều kiện lịch sử khác nhau. Từ chiến tranh đến hòa bình, từ phục vụ cách mạng đến chủ động tham gia phát triển kinh tế - xã hội, thanh niên xung phong luôn thể hiện vai trò xung kích, tiên phong. Trong bối cảnh hiện nay, việc phát huy truyền thống cần gắn liền với đổi mới tư duy và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Khi truyền thống được kết nối với tri thức hiện đại và tinh thần sáng tạo, lực lượng thanh niên xung phong sẽ tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những động lực quan trọng trong lực lượng chính trị, góp phần thực hiện mục tiêu đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững, đồng thời nâng tâm vị thế, uy tín quốc tế của Việt Nam trong thời kỳ mới./.
--------------------------
(1) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 4, tr. 194
(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 5, tr. 216
(3) Ban liên lạc Thanh niên xung phong Giải phóng miền Nam: Một thời Thanh niên xung phong giải phóng miền nam phục vụ quên mình anh dũng xung phong lập công vẻ vang, Nxb. Văn hóa Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh, 2006, tr. 8
(4), (5) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 13, tr. 298
(6) Nguyễn Phú Trọng: Biến thách thức thành cơ hội, quyết tâm tạo đột phá đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2024, tr. 677
(7) Quyết định số 1331/QĐ-TTg, ngày 24-7-2021, của Thủ tướng Chính phủ, về “Ban hành Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030”
Theo Tạp chí Cộng sản
TS NGUYỄN HỮU HÀO - TS ĐINH VĂN NHẠC
Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh - Cơ quan Ủy ban Kiểm tra Trung ương
(1).jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.png)
.jpg)
Đăng nhập để gửi bình luận
Bình luận