Mô hình đào tạo 9+: Hướng mở cho giáo dục nghề nghiệp

Thứ hai, 31/08/2020

Ngày càng có nhiều học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở ở thành phố Hồ Chí Minh quan tâm theo học nghề và học văn hóa chính quy tại các trường cao đẳng (mô hình đào tạo 9+). Đây cũng chính là bước đi đúng đắn, hiệu quả của các trường trong mô hình đào tạo kép hiện nay.

Mô hình đào tạo 9+ giúp học sinh lớp 9 vừa học nghề, vừa học văn hóa.

Phân loại học sinh ngay sau lớp 9

Theo Luật Giáo dục năm 2019 (có hiệu lực từ ngày 1-7-2020), mô hình 9+ được hiểu là học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở, nhưng không vào học lớp 10 tại các trường trung học phổ thông mà chuyển sang học nghề chính quy tại các trường cao đẳng. Ở đây, cùng với học nghề, học sinh sẽ được học 7 môn văn hóa trình độ phổ thông. Sau từ 3,5 đến 4 năm học, các em sẽ có trong tay một nghề và lượng kiến thức đủ tiêu chuẩn thi tốt nghiệp trung học phổ thông.

Theo báo cáo của Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Hồ Chí Minh, năm học 2019-2020, toàn thành phố có 96.697 học sinh học lớp 9. Số học sinh được tuyển vào lớp 10 tại các trường trung học phổ thông công lập trên địa bàn là 67.688 em. Như vậy, có tới 29.009 em không được vào lớp 10 hệ công lập.

Ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Hồ Chí Minh cho hay, một phần trong số các em này sẽ học tại các trường trung học phổ thông ngoài công lập, số khác sẽ chủ động chọn các hình thức học tập phù hợp với năng lực bản thân và điều kiện kinh tế của gia đình. Trong đó, một trong những hình thức đang được nhiều phụ huynh và học sinh lựa chọn chính là mô hình 9+.

Em Trịnh Ngô Đức (ngụ tại phường Bến Thành, quận 1) cho biết, sau khi học hết lớp 9, đã quyết định đăng ký theo học mô hình 9+ tại Trường Cao đẳng Quốc tế thành phố Hồ Chí Minh (quận Bình Tân). Một năm qua, em vừa học 7 môn văn hóa theo quy định, vừa học chuyên ngành Quản lý khu vực kinh doanh dịch vụ trong khách sạn.

“Nếu mọi việc suôn sẻ, sau 4 năm học, em sẽ hoàn thành cả hai chương trình học là trung học phổ thông và học nghề. Ra trường, có nghề trong tay em có thể đi làm ngay để giúp đỡ gia đình, hoặc học tiếp để đạt trình độ cao hơn", Trịnh Ngô Đức chia sẻ.

Còn em Phạm Viết Đoan (ngụ tại phường 9, quận 3) lại quyết định học nghề ngay sau khi tốt nghiệp trung học cơ sở. Được sự đồng thuận của cha mẹ, 2 năm trước, Đoan đã theo học ngành mà em đam mê - ngành Thiết kế đồ họa tại Trường Cao đẳng Công nghệ Thủ Đức.

"Sau khi kết thúc khóa học, em sẽ tiếp tục học liên thông ngành này ở một trường đại học để có tay nghề vững hơn", Phạm Viết Đoan chia sẻ về dự định trong tương lai.

Sau 4 năm học, các em vừa có nghề, vừa đủ điều kiện thi tốt nghiệp THPT.

Nhiều trường nghề tuyển sinh 9+

Thạc sĩ Nguyễn Đăng Lý, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Quốc tế thành phố Hồ Chí Minh cho biết, mô hình đào tạo 9+ đang được nhà trường áp dụng có lộ trình đào tạo với 2 giai đoạn: Giai đoạn 1 học trung học phổ thông và chuyên ngành 1, được cấp bằng trung cấp chính quy và kết thúc học lớp 11; giai đoạn 2 học trung học phổ thông và chuyên ngành 2, được cấp bằng để thi tốt nghiệp trung học phổ thông quốc gia và cao đẳng chính quy.

Trong khi đó, Trường Cao đẳng Bách khoa Sài Gòn cũng lên phương án tuyển sinh 300 chỉ tiêu cho hệ cao đẳng 9+ từ năm 2020, dưới hình thức xét tuyển học bạ trung học cơ sở. Tiến sĩ Hoàng Văn Phúc, Hiệu trưởng nhà trường, thông tin, sau khi tốt nghiệp mô hình 9+, sinh viên có 3 hướng đi: Du học; đi làm; hoặc học liên thông lên đại học chính quy trong thời gian 1,5 năm.

Tuy nhiên, điểm mấu chốt quyết định thành công mô hình 9+ là sự định hướng của phụ huynh. Phần lớn các bậc phụ huynh vẫn đặt nặng tâm lý là con em mình phải học xong phổ thông, phải vào được đại học... mà chưa tính đến nhu cầu thực tế sử dụng lao động của xã hội hiện nay.

Từ góc độ nhà tuyển dụng lao động, ông Huỳnh Thành Tứ, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Hưng Thịnh (quận 3), nhận định: "Ở nhiều ngành dịch vụ, doanh nghiệp cần lao động có tay nghề cao. Chúng tôi luôn ưu tiên tuyển dụng lao động được đào tạo nghề bài bản, kỹ năng thuần thục".

Còn Giám đốc Sở Lao động, Thương binh và Xã hội thành phố Hồ Chí Minh Lê Minh Tấn cho biết, Sở đang chờ các bộ, ngành trung ương hướng dẫn cụ thể hơn việc các trường cao đẳng nghề tuyển sinh các học sinh đã tốt nghiệp trung học cơ sở, để thực hiện mô hình 9+ ngày càng hiệu quả.

Nền tảng giáo dục hướng nghiệp

Những lợi ích của phân luồng sớm mà một mô hình như mô hình 9+ có thể đem lại là rõ ràng và đã được nhiều nghiên cứu, bài báo chỉ ra.

Mặt khác, để nó thành công thì không thể thiếu một hệ thống đồng bộ các yếu tố quan trọng như: sự thông suốt về chính sách cũng như việc phối kết hợp giữa các bộ ngành; sự cải tiến điều kiện vật chất, giảng dạy, trình độ giáo viên, nâng cao chất lượng đào tạo trong các trường dạy nghề; sự tham gia tích cực của doanh nghiệp, v.v… Trong khuôn khổ giới hạn, bài viết này chỉ xin đề cập đến vai trò của công tác hướng nghiệp.

Chúng ta thường nhắc đến những ví dụ điển hình như hệ thống đào tạo kép của Đức hay mô hình Kosen của Nhật Bản. Tuy nhiên việc triển khai một mô hình tương đồng như vậy để có thể đạt đến hiệu quả tại Việt Nam chắc chắn chỉ có thể tạo dựng trên nền tảng một xã hội coi học nghề là một định hướng, lựa chọn phổ biến, hấp dẫn.

Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy, ngay cả đối với học sinh tốt nghiệp THPT, để thuyết phục các em lựa chọn học nghề cũng đã không hề dễ dàng. Một lượng lớn đổ xô thi vào đại học, một số không ít lại lựa chọn gia nhập thị trường lao động khi chưa hề được trang bị, đào tạo. “Thừa thầy thiếu thợ” hay lao động chưa qua đào tạo đều là hai mặt của sự lãng phí nguồn nhân lực.

Hãy nhìn vào vài con số liên quan đến một trong hai ví dụ vừa đề cập. Tại Đức, theo số liệu năm 2018 của Viện nghiên cứu đào tạo nghề liên bang (BIBB) thì khoảng 52% dân số ở độ tuổi 16 - 24 tham gia hệ thống đào tạo nghề kép. Quy mô hệ thống đào tạo kép khoảng 1,32 triệu người/năm với độ tuổi trung bình của người tham gia học là 19,4 tuổi.

Còn ở nước ta, hàng năm có khoảng 1,2 triệu học sinh tốt nghiệp THCS và học tiếp lên THPT vẫn là luồng chủ yếu mà các em hướng tới. Phần lớn các tỉnh/thành đều có tỷ lệ học sinh học tiếp lên THPT với tỷ lệ hơn 70%, thậm chí có địa phương hơn 80% (Hà Nội 75%, TP HCM 77%...). Ngược lại, việc chọn luồng giáo dục nghề nghiệp chỉ là giải pháp của rất ít học sinh.

Trong bối cảnh đó, việc phân luồng từ cấp THCS nói chung, việc tạo lập chỗ đứng vững chắc cho một mô hình như Mô hình 9+ nói riêng chắc chắn phải gắn với điều kiện tiên quyết là hiệu quả của giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường.

Giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường cần phát huy vai trò trong lựa chọn nghề nghiệp tương lai của học sinh. Ảnh minh họa

Kỳ vọng mục tiêu phân luồng hiệu quả

Hiểu một cách đơn giản, giáo dục hướng nghiệp tại trường học phải là một quá trình giúp các em học sinh hiểu rõ được hai vế. Trước tiên là về bản thân, những năng lực, khuynh hướng sở trường, hoàn cảnh gia đình… để lựa chọn chuyên môn nghề nghiệp tương lai. Thứ 2, nó phải giúp học sinh nắm được khái quát thông tin về thị trường lao động (TTLĐ) và việc làm, về thế giới nghề nghiệp và các yêu cầu của nghề đối với người lao động, về các cơ sở sử dụng lao động; nắm được khái quát hệ thống thông tin về mạng lưới các cơ sở giáo dục sau THCS để học sinh định hướng lựa chọn luồng.

Giáo dục hướng nghiệp trong trường học vì thế được kỳ vọng trở thành phương tiện để trao quyền cho học sinh đưa ra các quyết định có cân nhắc về việc học tập, công việc, mục tiêu sự nghiệp. Tuy nhiên, thực tế đến nay công tác này vẫn được đánh giá là còn thiếu, yếu và nhiều bất cập. Đây có thể sẽ trở thành một nguyên nhân lớn kìm hãm những nỗ lực phân luồng sớm như Mô hình 9+.

Thứ trưởng Bộ LĐ-TB và XH Lê Quân cho hay: Từ 2018 tới nay kết quả phân luồng đạt kết quả tốt hơn. Hàng loạt giải pháp mới được triển khai như Đề án 522 về phân luồng được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Bộ LĐTB&XH đã chỉ đạo đẩy mạnh đổi mới chương trình đào tạo dành cho học sinh hết lớp 9 (các chương trình 9+), cho phép học sinh học nghề kết hợp học văn hóa, học sinh hết lớp 9 được học thẳng lên cao đẳng với nhiều ngành nghề, giải quyết tốt việc làm sau đào tạo...

Mùa tuyển sinh 2019 kết quả phân luồng tại nhiều địa phương đạt gấp đôi so với 2018. Việc các trường nghề được dạy văn hóa THPT và giải quyết tốt khâu liên thông gắn với học tập suốt đời, luật hóa công tác phân luồng... sẽ tạo hành lang cho phép kỳ vọng đạt mục tiêu phân luồng 30% vào 2021.

Ngọc Cường tổng hợp (Theo vietnamnet, Hà Nội mới)

Tags