Một số tiến bộ kỹ thuật mới trong nông nghiệp lĩnh vực trồng trọt (p1)

Thứ năm, 18/04/2019

Trong những năm qua, nhiều tiến bộ kỹ thuật (TBKT) trong nông nghiệp đã được chuyển giao tới nông dân thông qua các chương trình, dự án, mô hình khuyến nông góp phần thúc đẩy sản xuất nông nghiệp, nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi, cải thiện đời sống nông dân, nông. Nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật mới được ứng dụng trong sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang đã góp phần nâng cao năng suất, chất lượng giá trị sản phẩm, tạo ra các sản phẩm nông nghiệp sạch đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, một số sản phẩm có truy xuất nguồn gốc, đem lại thu nhập cao cho người sản xuất… Một số tiến bộ kỹ thuật mới trong nông nghiệp lĩnh vực trồng trọt hiện đã và đang áp dụng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang như sau:

1. Công nghệ tưới tiết kiệm nước cho cây trồng cạn

Là phương pháp sử dụng thiết bị tiên tiến cấp nước tưới theo nhu cầu của cây trồng kịp thời và hiệu quả nhất. Hiện công nghệ tưới đã áp dụng trên một số cây trồng như cây chè, cây mía, cây cam tại huyện Hàm Yên, Chiêm Hóa, Sơn Dương của tỉnh Tuyên Quang.

1.1. Về ưu điểm nổi bật của công nghệ tưới

- Chủ động và tiết kiệm được lượng nước tưới từ 20-40% so với phương pháp tưới truyền thống.

- Tăng hiệu quả tưới, tăng năng suất, ổn định chất lượng sản phẩm cây trồng.

- Kết hợp bón phân, thuốc bảo vệ thực vật qua hệ thống tưới và giảm chi phí sản xuất.

- Phù hợp với hình thức canh tác bằng cơ giới tại những vùng sản xuất với quy mô lớn, tăng hiệu quả kinh tế.

1.2. Phân loại theo kỹ thuật tưới: tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa, tưới thấm, tưới phun sương nhưng phổ biến nhất hiện nay là tưới phun mưa và tưới nhỏ giọt.

a. Tưới phun mưa là hình thức cấp nước cho cây trồng dưới dạng mưa nhân tạo thông qua thiết bị tạo dòng phun mưa thích hợp. Có 2 hình thức:

+ Tưới phun mưa cấp hạt thô, phù hợp cho cây công nghiệp, cây ăn quả vì hạt mưa không ảnh hưởng đến hoa và lá, ưu điểm là khoảng cách các vòi phun lớn nên ít ảnh hưởng đến canh tác.

+ Tưới phun mưa cấp hạt mịn, phù hợp với những cây như rau, hoa, vườn ươm. Ưu điểm là hạt mưa nhỏ và đều nên không ảnh hưởng đến hoa và lá của cây trồng.

b. Tưới nhỏ giọt: là hình thức đưa nước trực tiếp đến vùng gốc và rễ cây trồng dưới dạng từng giọt nước thông qua thiết bị tạo giọt. Có 2 hình thức:

+ Tưới nhỏ giọt trên mặt ruộng, là rải dây tưới nhỏ giọt trên mặt đất của lống cây trồng. Ưu điểm là lắp đặt đơn giản, chi phí không cao, nhược điểm là dễ bị tổn thương, bốc hơi nước lớn và không thuận lợi khi canh tác.

+ Tưới nhỏ giọt ngầm, là hình thức chôn dây tưới xuống đất, ưu điểm là giảm bốc hơi mặt ruộng, không vướng khi canh tác nhưng chi phí đầu tư cao hơn từ 10-20%, lắp đặt phức tạp hơn so với tưới trên mặt đất.

* Một số hình ảnh về mô hình tưới tiết kiệm nước trên cây trồng tại tỉnh Tuyên Quang

1. Mô hình tưới tiết kiệm nước (tưới phun mưa) cho chè tại hộ gia đình anh Vũ Hải Bảy, thôn Thọ Bằng, xã Mỹ Bằng (Yên Sơn, quy mô 02 ha).

Sử dụng công nghệ tưới nước phun mưa bằng van xoay tăng năng suất chè 20-30%, giảm công lao động, giúp cung cấp đủ nước cho cây trồng, rửa được sương muối, phòng tránh sâu bệnh hại chè. Ngoài ra có thể kết hợp phun thuốc bảo vệ thực vật và bón phân vi sinh dạng lỏng, từ đó tăng khả năng hấp thụ cho cây chè do phân được hòa tan, ngấm ngay xuống đất.

2. Mô hình tưới tiên tiến, tiết kiệm nước (tưới nhỏ giọt) do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thực hiện (diện tích 5,18 ha) tại thôn Tân Bình 2, xã Bình Xa, huyện Hàm Yên, năng suất mía đạt trên 79,4 tấn/ha, tăng so với mía đối chứng 22,9 tấn/ha, lợi nhuận tăng thêm 43 triệu đồng.

3. Mô hình tưới nhỏ giọt quanh gốc cam có bù áp tại hộ gia đình Anh Hoàng Minh Tuấn, thôn Hòa Đa, xã Phúc Thịnh, huyện Chiêm Hóa.

Mô hình ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt quanh gốc có bù áp tiết kiệm 50% lượng nước tưới, tiết kiệm nhân công tưới và bón phân tương đương 20 triệu đồng/ha/năm so với cách tưới thủ công truyền thống; cây cam sinh trưởng phát triển tốt do luôn được cung cấp đủ được nước và phân bón cần thiết.

2. Ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô nhân giống cây trồng

2.1. Công nghệ nuôi cấy mô thực vật In Vitro:

Công nghệ nuôi cấy mô được hơn 600 công ty lớn trên thế giới áp dụng để nhân nhanh hàng trăm triệu cây giống sạch bệnh. Thị trường cây giống nhân bằng kỹ thuật cấy mô vào khoảng 15 tỷ USD/năm và tốc độ tăng trưởng khoảng 15%/năm. Nuôi cấy mô In Vitro là thuật ngữ dùng để chỉ quá trình nuôi cấy vô trùng trong ống nghiệm các bộ phận tách rời khác nhau của thực vật. Kỹ thuật nuôi cấy mô In vitro dùng cho cả hai mục đích nhân giống và cải thiện di truyền (ví dụ: giống cây trồng), sản xuất sinh khối các sản phẩm hóa sinh, bệnh học thực vật, duy trì và bảo quản các nguồn gen quý…

2.2. Quy trình nuôi cấy mô tế bào thực vật gồm các bước sau:

- Tạo vật liệu khởi đầu cho việc nuôi cấy: Tùy theo từng loại cây mà chọn các bộ phận nuôi cấy thích hợp. Bước tiếp theo là khử trùng mẫu, thường bằng hóa chất khử trùng, Sau đó người ta đưa mẫu đã khử trùng vào môi trường khởi động để tái sinh cây.

- Nhân nhanh: Chuyển mẫu vào môi trường nhân nhanh có hàm lượng xytokinin cao hơn để tái sinh thật nhiều chồi. Hệ số nhân phụ thuộc vào số lượng chồi tạo ra trong ống nghiệm.

- Tạo cây hoàn chỉnh: Người ta tách các chồi riêng ra và cho vào môi trường tạo rễ có hàm lượng auxin cao hơn. Mỗi chồi khi ra rễ là thành một cây hoàn chỉnh

- Cuối cùng, khi cây trong nghiệm đủ tiêu chuẩn, người ta đưa ra đất trồng. Trước khi đưa ra đất trồng ngoài đất, người ta thường chuyển ra khay đất đặt trong nhà lưới có điều chỉnh ánh sáng, độ ẩm thích hợp cho cây thích nghi dần với môi trường ngoài ống nghiệm thì tỷ lệ sống cao hơn.

* Ưu điểm của nuôi cấy mô tế bào thực vật

Nuôi cấy mô tế bào thực vật không những tạo ra những sạch bệnh, khả năng kháng bệnh và chịu được sâu bệnh tốt hơn mà còn rút ngắn được thời gian sản xuất, cho “ra lò” đồng loạt, số lượng lớn đồng đều nhau, nhân giống nhanh và nhiều trên cùng một diện tích nhỏ. Vì thế, khi đưa cây giống đi trồng cũng như ra thị trường cây nuôi cấy mô sẽ có sự thuận tiện, bảo quản dễ dàng, hạn chế bị chết…

* Nhược điểm của nuôi cấy mô tế bào thực vật

- Một số loài cây mẫn cảm với chất điều hoà sinh trưởng nên phát sinh một số biến dị.

- Phải đầu tư phương tiện, kỹ thuật cao trong quá trình thực hiện.

Tại tỉnh Tuyên Quang đã áp dụng thành công công nghệ nuôi cấy mô vào nhân giống nhiều loại cây trồng khác nhau như: Cây keo lai, cây bạch đàn, cây ba kích, các loại hoa lan, chuối tiêu hồng, cây mía... Nhưng nổi bật nhất là sản xuất giống cây keo lai bằng phương pháp nuôi cấy mô, tỉnh đã thử nghiệm trồng keo lai mô từ năm 2014, đến năm 2018 đã trồng được 859 ha (chủ yếu là các dòng BV10; BV16; BV32), năm 2018 diện tích trồng keo mô tăng lên 22,5%. Thông qua thực hiện mô hình, Trung tâm Khuyến nông tỉnh đã hướng dẫn nhân dân trồng được 78 ha cây keo lai mô tại 2 huyện Yên Sơn, Sơn Dương, qua đánh giá cây sinh trưởng nhanh, có khả năng chống chịu gió bão và sâu bệnh tốt hơn do cây giống sạch bệnh, có rễ cọc chắc chắn nên chịu được gió mạnh, rừng ít bị rủi ro hơn, trồng mật độ thưa 1.330 cây/ha nên giảm chi phí về cây giống, phân bón, nhân công lao động.

Hiện tỉnh đã đầu tư cho Trung tâm Thực nghiệm thực hành và chuyển giao khoa học công nghệ, Trường Đại học Tân Trào nhà nuôi cấy mô với diện tích 433m2, công suất 1,5 triệu cây/năm; nâng cấp cải tạo tầng 2 nhà nuôi cấy mô cũ; xây dựng nhà luyện cây, ươm cây diện tích 200 m2 sử dụng để luyện cây, ươm cây giống để đảm bảo nhu cầu cây giống chất lượng cao phục vụ trồng rừng hàng năm cho nhân dân.

* Một số cây trồng được nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô tại tỉnh Tuyên Quang.

1. Sản xuất giống cây lâm nghiệp bằng phương pháp nuôi cấy mô tại Trường Đại học Tân Trào.

Lãnh đạo tỉnh Tuyên Quang tham quan khu sản xuất cây giống bằng phương pháp nuôi cấy mô tại Trường Đại học Tân Trào

Cán bộ khuyến nông kiểm tra mô hình giống keo lai mô tại xã Xuân Vân, huyện Yên Sơn.

2. Mô hình trồng chuối tây nuôi cấy mô tại xã Kim Bình, Chiêm Hóa, Tuyên Quang

Kỹ thuật viên Trung tâm Thực nghiệm thực hành và Chuyển giao khoa học công nghệ, Trường Đại học Tân Trào kiểm tra cây keo nuôi cấy mô